Manastir Đurđevi stupovi

Manastir Đurđevi stupovi se nalazi na uzvišenju iznad Novog Pazara na prostoru srednjevekovnog kompleksa Stari Ras. Manastirska crkva posvećena je Svetom Đorđu.


GALERIJA

Manastir Đurđevi stupovi
Manastir Đurđevi stupovi
Manastir Đurđevi stupovi

Ktitor manastira je osnivač srpske srednjevekovne dinastije Nemanjić, Stefan Nemanja. Pre svog dolaska na vlast sukobio se sa braćom i jedno vreme proveo u zatočeništvu. Tokom boravka u jednoj pećini zavetovao se da će podići hram posvećen Svetom Đorđu ako se oslobodi. Nemanja dolazi na vlast 1166., a izgradnja crkve je završena 1171. godine. Dve manastirske kule (stolpa/stupa) dali se kasniji naziv i crkvi i manastiru. U okviru kompleksa postojale su i trpezarija, konaci, cisterne i zidine sa ulaznom kulom. Crkva posvećena Svetom Đorđu predstavlja jednobrodni hram sa trodelnim oltarskim prostorom, naosom sa bočnim vestibilima i pripratom flankiranom dvema kulama. Unutrašnjost crkve živopisana je 1175. godine, ali su freske  danas najvećim delom oštećene, a jedan deo je nakon Drugog svetskog rata odnet u Narodni muzej u Beogradu.

Radovima izvedenim krajem XIII veka u vreme kralja Dragutina ulaznoj kuli je dograđena apsida na istočnoj strani koja je pretvorena u kapelu i njegovo grobno mesto, a oslikana je freskama. Na njima je prikazan državni sabor u Deževi iz 1282. godine na kojem se Dragutin odrekao vlasti u korist brata Milutina. U kapeli je 1316. godine pohranjeno Dragutinovo telo. Takođe, tokom obnove manastira izgrađena je i nova trpezarija, konak, i živopisana je priprata katolikona.

Propadanje manastirskog kompleksa otpočelo je ubrzo nakon nestanka srpske srednjevekovne države i pada ovih prostora pod osmansku vlast. Do razaranja je došlo i tokom oslobodilačkih ratova krajem XIX i početkom XX veka. Obnova je započela 1960. godine (traje i danas), a manastir se kao deo celine Stari Ras nalazi od 1979. godine na Listi Svetske baštine.

 

Vladimir Lukić

dipl. istoričar